Mammografi

Ne İşe Yarar?

Mamografi, çeşitli meme hastalıklarının (özellikle meme kanserinin) teşhis edilmesi ve rutin kontrollerin yapılması amacıyla çekilen meme röntgenidir. Mamografi görüntülemesi sayesinde elle yapılan muayenede fark edilemeyen iyi ya da kötü huylu lezyonlar belirlenebilir.

Nasıl Çalışır?

Meme; temel olarak bez dokusu, yağ dokusu ve bağ dokusu olmak üzere üç dokudan meydana gelmektedir. Ayrıca süt bezleri ve kanalları döşeyen epitelyal doku, kaslar ve faysa elemanları, farklı miktarlarda yağ, kan damarları, sinirler ve lenfatikler de vardır. Meme dokusu ile kanserli dokunun X-ışınını zayıflatma oranları birbirine yakın olduğu için görüntüdeki kontrast farkı düşüktür ve tümöral dokunun tespiti zorlaşır. Bu ayrımın net bir şekilde yapılabilmesi için mamografi sistemlerinde yüksek kontrast ve ayırma gücüne sahip görüntü elde edilmesi gerekmektedir. Bu sebeple genel radyografi sistemlerinden farklı olarak mamografi sistemlerinde daha düşük enerjili (25-40kVp) X-ışınları kullanılır. Meme yüksek oranda yumuşak dokudan oluştuğu için görüntüde istenen kontrast, düşük enerjili X-ışınları ile sağlanabilir. Bu düşük enerjili X-ışınlarının meme dokusuyla etkileşmesinde baskın olan etkileşme fotoelektrik olaydır başka bir ifadeyle doku içerisinde soğurulma miktarı yüksektir.

Günümüzde kullanılan dijital mamografi sistemleri geliştirilmeden önce meme görüntülemesinde tıpkı röntgen cihazlarında olduğu film-ekran sistemleri kullanılmaktaydı. Röntgen cihazlarında yer alan film-ekran sistemlerinde yaşanan problemlerin benzerleri mamografi sistemlerinde de yaşanmaktaydı. Bu sebeple gelişen teknoloji ile birlikte bu problemleri ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar yapılmış ve dijital detektörlerin kullanımına başlanmıştır. Dijital mamografi sistemlerinin sağladığı bazı önemli avantajlar şunlardır:

  • Elde edilen sayısal veriler daha sonra analog sinyallere dönüştürülebilir, röntgen filmlerine basılabilir.
  • Kontrast çözünürlüğü daha fazladır bu sebeple yapılan bazı çalışmalara göre tanısal bilgide önemli kayıp olmaksızın %50-70 oranında doz tasarrufu sağlanabilmektedir.
  • Elde edilen görüntünün daha net değerlendirilebilmesi için farklı görüntüleme seçenekleri mevcuttur. Örneğin görüntünün kontrastı, gri değerleri, gürültü seviyesi ayarlanabilir yapıdadır. Başka bir ifadeyle; aynı görüntü farklı şekillerde görüntülenerek daha detaylı inceleme yapılabilir.

Mamografi çekimi esnasında hasta, mamografi cihazının önünde durur ve görüntülenmek istenen meme Şekil 1’te gösterildiği gibi iki plastik plaka arasına yerleştirilir. Plakalar meme üzerine bir miktar baskı yaparak meme dokusunu düzleştirir. Hasta bu durumdan rahatsızlık hissedebilir ancak tüm meme dokusunun net bir şekilde görüntülenebilmesi için meme kalınlığının eşitlenmesi gerekir. Meme, plaka üzerine eşit bir şekilde yayıldığında meme içerisindeki küçük lezyonların daha net görüntülenmesi sağlanır. Ayrıca memenin bu şekilde baskılanması görüntüleme esnasında meme kalınlığını azalttığı için görüntüleme daha düşük radyasyon dozu ile gerçekleştirilir.

Şekil 5 - Temsili bir mamografi çekimi

Faydaları

Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayınlanan GLOBOCAN 2020 verilerine göre meme kanseri dünyada en sık görülen kanser türüdür ve dünya çapında son beş yılda meme kanseri tanısı almış 7,8 milyon kadın bulunmaktadır. Bu veriler dikkate alındığında rutin meme taramalarının ne kadar önemli olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle 40 yaşın üzerindeki kadınlar için (ailede meme kanseri öyküsü varsa 35 yaş üzeri kadınlar için) meme taraması yaptırmak büyük önem taşımaktadır. Hastalığın erken teşhis edilmesi tedavinin başarı şansını önemli ölçüde artırmaktadır. Yapılan bazı çalışmalara göre meme kanseri oluşumlarının elle muayene ile anlaşılabilmesi için kanser oluşumunun üzerinden yaklaşık 1-2 yıl geçmesi gerekmektedir. Mamografi tetkiki sayesinde meme kanseri oluşumları erken dönemde saptanabilmekte ve hastalığın tedavisinde başarı oranı artmaktadır.