MedFiz@Online-AĞUSTOS-EYLÜL 2020 SAYI: 28

15.09.2020 11:49

MERHABA

Bu sayımızda, önemli olduğunu düşündüğümüz iki organizasyonun kuruluş yıldönümlerine yer vereceğiz. Her iki yapı dünyada medikal fizik alanında önemli bir yer tutuyor. İlkiyle başlayalım; ICRP 92 Yaşında¹.

İlki ICRP (International Comission on Radiation Protection), ikincisi ise EFOMP (European Federation of Organisations For Medical Physics). Röntgen Kasım 1895'te X ışınlarını keşfetti. Sadece birkaç ay sonra, ABD'de X-ışını dermatiti gözlendi. Benzer gözlemler çok geçmeden birkaç ülkede daha meydana geldi. Drury (1896) İngiltere'nin erken deneysel araştırmacılarının ellerinde ve parmaklarında radyasyon hasarı tanımladı ve Leppin (1896) Alman gözlemleriyle ilgili benzer bir rapor hazırladı.

Becquerel'in (1896)’da radyoaktiviteyi tanımlanması ve daha sonra radyumun Curie rarafından keşfi (1898), daha fazla radyasyon hasarı vakasına yol açtı. Kanser hastalarının ilk kanıtlanmış tedavisi 1899'da İsveç'te Sjögren ve Stenbeck tarafından uygulandı.

Röntgen ışınları 1897 gibi erken bir tarihte askeri alan hastaneleri tarafından kullanıldı, ancak Büyük Savaş sırasında sahada birincil mobil X-ray cihazı kullanıldığında X-ışını yaralanmalarının sayısı arttı. 10 yıl içinde radyasyonun neden olduğu doku hasarı hakkında pek çok yayın ortaya çıktı.

X ışınlarının ve radyumun keşfinden sonraki ilk yirmi yılda, riskler hakkında bilgi eksikliğinden çok sayıda yaralanma görüldü. İlk cilt kanserleri, Röntgen'in keşfinden sonraki 6 yıl içinde tanımlandı (Frieben, 1902).

Röntgen’in X ışınlarını keşfetmesinden sadece 1 yıl sonra, Amerikalı mühendis Wol fram Fuchs (1896) genel olarak x- ışınlarından korunma için şu önerileri sundu:

Pozlamayı mümkün olduğunca kısa yapın,
X-ışını tüpünün 12 inç (30 cm) yakınında durmayın,
Cildi vazelin ile kaplayın ve en fazla maruz kalan alanda ekstra bir tabaka bırakın.

Böylece, geleneksel radyolojik korumanın üç temel ilkesi “zaman, mesafe ve zırhlama” ilk kez oluşturulmuştur. 1920'lerin başında, radyasyondan korunma yönetmelikleri birkaç ülkede hazırlanmıştır, ancak 1925'e kadar ilk Uluslararası Radyoloji Kongresi (ICR) gerçekleşmiş ve uluslararası koruma standartları oluşturmayı düşünmemiştir.

ICRP, 1928 yılında ikinci Uluslararası Radyoloji Kongresi'nde, tıp toplumunda gözlemlenen iyonlaştırıcı radyasyonun etkileri hakkında artan endişelere yanıt vermek üzere kurulmuştur. O zamanlar, Uluslararası X-ışını ve Radyum Koruma Komitesi (IXRPC) olarak adlandırıldı, ancak tıbbi alan dışındaki radyasyon kullanımlarını daha iyi kavramak için yeniden yapılandırıldı ve 1950'de şu anki adını aldı. Başlangıçta tıp ve fizik alanlarında çeşitli bilimsel dergilerde makale olarak ICRP önerileri yayınlandı. 1959'dan beri ICRP tarafından, 1977'den bu yana SAGE tarafından yayınlanan Annals of ICRP başlıklı bilimsel bir dergi olarak kendi yayın serileri bulunmaktadır.

ICRP, iyonlaştırıcı radyasyon ile ilişkili risklere, tıpta, genel endüstride ve nükleer işletmelerde yaygın olarak kullanılan yapay kaynaklardan ve doğal olarak oluşan kaynaklardan korunmaya yönelik öneriler ve rehberlik sağlamaktadır. Bu raporlar ve tavsiyeler 1959’dan başlamak üzere ve 1977’den bu yana yılda dört kez “Annals of ICRP” adıyla çıkan dergisinde yer alır. Her sayı belirli bir konunun derinlemesine işlenmesi hedeflenir.

ICRP tüm yayınlarının telif haklarını saklı tutarken, çeviri ve benzeri gibi durumlarda özel izni zorunlu kılmaktadır.

EFOMP 40 Yaşında

EFOMP (European Federation of Organisations for Medical Physics) yani “Avrupa Medikal Fizik Federasyonu Organizasyonu” 1980 Mayıs ayında Ulusal Medikal Fizik kuruluşlarının bir şemsiye örgütü olarak Londra’da kuruldu.

Şu anda 32 Ulusal Medikal Fizik Kuruluşunu bünyesinde toplayarak yaklaşık 9000 medikal fizikçiyi ve medikal alanda çalışan mühendisi temsil ediyor. EFOMP’un misyonu kendi web sitesinde şöyle tanımlanıyor;

Avrupada’daki klinik ve bilimsel boyutta çalışan medikal fizikçileri harmonize ederek daha ileri seviyelere çıkarmak.
Düzenlenen medikal fizik etkinlikleri ile medikal fizikçiler arasında tecrübe değişimi, bilimsel bilgi aktarımı, profesyonel bilgi akışını gerçekleştirmek, ortak bir politika ile medikal fizikçilerin eğitim ve öğretim programlarını sürdürmek.
Medikal fizikçilerin EFOMP’un çizdiği yolda sağlık hizmetleri alanında görev almalarını sağlayarak halka, hastaya ve personele yararlı bir görev sunmak.

EFOMP, The official journal of EFOMP is Physica Medica: The European Journal of Medical Physics, EMP Haberler (EMP Haberler/ Yılda 4 kez yayınlanıyor), EFOMP Rehberler ve EFOMP Protokollar. Diğer raporlar gibi yayınlara sahip.

EFOMP’un ilk yayınlanan haber bülteni 1 Ekim 1980 tarihin taşıyor. Yani 40 yıl önce. Bültene göre, EFOMP’un kurulması
için yapılan kuruluş tartışmalarına Türkiye adına değerli hocamız Seyfettin Kuter katılmış ve EFOMP’un kuruluşuna Ülkemiz adına onay verilmiş. Bu, uluslararası ilişkinin önemini tekrar vurgulamak ve bu geleneği titizlikle yaşatmak gerektiğine inanıyoruz. Toplantıda, Eğitim, Yayın, Bilimsel ve Profesyonel işlerle ilgili komisyonların kurulduğunu da ilave edelim. Son olarak EFOMP’un Medikal Fiziğin tarihi araştırmak konusunda bir projesi olduğunu da burada vurgulamak gerekiyor.

COVID-19

27. sayımızda, COVID-19 salgını ile ilgili geniş bir yazı sunmuştuk okurlarımıza. Geçen zaman içinde medikal fizik alanında doğal olarak birçok yazı ve araştırma ile karşılaştık. Tüm gelişmelere sayfalarımızda yer vermenin zorluğunu dikkate alarak, okurlarımıza ASTRO, AAPM ve ESTRO’nun web sitelerini takip etmelerini öneriyoruz. Özellikle TROD (Türk Radyasyon Onkolojisi Derneği)’ nin son olarak yayınladığı “COVID-19 Pandemisi Sırasında Türkiye Radyoterapi Merkezleri. TROD Raporu”nun önemli bir kaynak olduğunu vurgulamak istiyoruz.

Saygılarmızla.

Haluk ORHUN

Kaynaklar

1. The History of ICRP and the Evolution of its Policies. R.H.
Clarke and J.Valentin.